سلام

طبق مواد 495 و 496 قانون مجازات اسلامی مصوبه 1392 پزشکان ضامن معالجاتشون هستن مشکل زمانی به وجود می آید که در تصادفات با شرایط اورژانسی بیماری مراجعه می کنه و دراون لحظه امکان اخذ رضایت از ولی وجود نداره یا اینکه اطرافیان بیمار اظهارات کذبی داشته باشند پزشک نیکو سرشتی که قصد درمان دارد در تعارض بین تعهد ، اخلاق و مقررات قانونی مجبور هستش که محافظه کارانه اقدام کنه اثبات حالت اضطرار ، اخذ برخی آزمایش ها یا اخذ رضایت بیمار و ولیش در اون شرایط به عهده چه کسی هستش ؟ پزشک مجبوره در دادگاه منش خیرخواهانه خودش رو اثبات بکنه.

یکی از عناصر اصلی انجام ،عمل جراحی یا معالجات پزشکی که شکل بنیادین و مهمی به خودگرفته و در واقع به گونه اي با حیات و تغییر در وضعیت موجود بیمار مرتبط است ، اخذ رضایت از بیمار می باشد     . رضایت در معالجه ودرمان به لحاظ تبعات و پیامدهایی که بدنبال دارد ، در قلمرو حقوقی جایگاهی ماندگار یافته است و در زمره یکی از مقولات مهم و به مثابه رویکردي نوین در حقوق پزشکی برشمرده می شود.

رضایت به درمان مبین این واقعیت است که بیمار از آنجا که به منظور معالجه و درمان ، مدتی ولو بسیار اندك، جسم خویش را در اختیار پزشک معالج قرار می دهد ، در نتیجه باید بر این امر بصورت آگاهانه و با اراده آزاد رضایت داشته باشد. چنین مساله اي از یک سو ناشی از رابطه پزشک و بیمار و وجود حس اعتماد بیمار به پزشک بوده و از سوي دیگر یکی از عوامل سقوط مسئولیت پزشکی نسبت به بیمار محسوب می گردد . بدیهی است که این نظریه دامنه مفهومی وسیعی داشته و صرفاً محدود به حوزه رضایت بیمار نمی باشد ، بلکه در مواردي هم که بیمار در وضعیت حیات نباتی است یا به سن رشدو بلوغ نرسیده ، نیز با اخذ رضایت از اولیاي قانونی وي این مهم محقق می گردد

از آن جایی که رضایتنامه گرفته شده از بیماران در حکم یک سند رسمی محسوب می گرددو هدف از اخذ و نگهداري آن کمک به حل و فصل دعاوي احتمالی بین بیمار و کادر درمانی است بنابراین طبیعی است که نحوه تنظیم و اخذ رضایت از بیماران باید تابع شرایط و ضوابط تنظیم اسناد رسمی کشور باشد یعنی هم فرد گیرنده رضایت؛ باید داراي شرایطی خاص ومختص باشد و هم بیمار باید از محتواي رضایت نامه آگاهی کامل داشته باشد. فرم رضایتنامه باید در قسمت پذیرش توسط بیمار یا ولی بیمار پر شود . مسئولین پذیرش باید به نمایندگی از سوي پزشک مداوا کننده و بیمارستان ، از مریض یا بستگان نزدیک او ، جهت انجام اقدامات درمانی مجوزهاي مناسب را اخذ نمایند . زمانی که این فرم توسط بیمار یا نماینده وي در زمان پذیرش امضا می شود ، مدرکی از رضایت بیمار براي دریافت خدمات واقدامات درمانی فراهم می کند . آنچه باید در زمان اخذ رضایتنامه مورد توجه پزشک،پرستار و یا واحد پذیرش بیمارستان باشد ، این است که بیمار با آگاهی نسبت به مفاد ومحتواي اجازه نامه باید اقدام به تایید آن نماید . به عبارت دیگر آگاهی فرد امضاءکننده هرسند از محتواي آن جزو اصول تنظیم اسناد رسمی بوده و مسئولین امر براي جلوگیري از خدشه دار شدن رضایت نامه موظف به رعایت شرایط تنظیم اسناد رسمی کشور هستند و قانون گذار تنظیم کنندگان رضایت نامه ها را موظف نموده که پس از اطمینان لازم در خصوص آگاهی بیمار از مفاد رضایتنامه اقدام به دریافت رضایت و تایید آن نماید؛بنابراین اگاهی پرسنل بهداشتی و درمانی از قوانین و جنبه هاي قانونی رضایت نامه ، بسیارضروري است و آگاهی آنها از قوانین موجود در این زمینه از بلاتکلیفی آنها در برخی موقعیتها می کاهد و آنها را در مقابل دعاوي قانونی حفظ می کند.

انواع رضایت نامه

رضایت کتبی – رضایت ابرازي شفاهی – رضایت تلویحی

اگر چه فقط رسم است که در اعمال جراحی و انجام بیهوشی ها و موارد دیگر نظیر آن رضایت از بیمار یا ولی او اخذ گردد ، ولی در سایر معاینات و اقدامات پزشکی نیز رضایت بیمار لازم و حتمی است این رضایت بیشتر ضمنی یا تلویحی است بدین معنی که وقتی بیمار به مطبی مراجعه و با پرداخت حق ویزیت پزشک براي درمان در انتظار نوبت می نشیند تلویحاً رضایت به معاینه بدنی خود داده است و در ضمن معاینه بیمار؛ پزشک جهت تشخیص افتراقی درد نیاز به معاینه سایر دستگاههاي بدن دارد که در این موارد با رضایت از بیمار اقدام به معاینه می کند که این نوع رضایت را رضایت ابرازي یا اظهاري می نامند . و در مواردي که رضایت ابرازي–کتبی براي انجام یک عمل جراحی لازمست بایستی نوع عمل و نحوه بیهوشی و مدت تقریبی بستري شدن و نقاهت و خطرات و عوارض احتمالی براي بیمار یا کسان او شرح داده شود و در صورت ابراز رضایت بیمار از وي کتباً رضایت حاصل گردد که این امر خوشبختانه امروز در تمام بیمارستانها رایج است.

برائت نامه:چنان چه بیمار در طی درمان دچار عوارض یا نقص عضوي گردد در صورتی که پزشک بر اساس موازین علمی و فنی عمل کرده باشد مقصر نیست.

انواع رضایت نامه از دیدگاه مدارك پزشکی

-1 رضایت نامه معالجه و عمل جراحی

مسئولیت اصلی تفهیم رضایت نامه معالجه و عمل جراحی با پزشک معالج می باشد ، زیرا طبق حقوق بیمار ، پزشک معالج بیمار باید در ارتباط با روش درمان و درصد خطر پذیری ؛ریسک درمان و… ،اطلاعاتی به بیمار بدهد ، اما این رضایتنامه بطور رسمی در زمان پذیرش بیمار وورود او به سیستم درمانی توسط پرسنل واحد پذیرش بیمارستانها تنظیم و به امضاء می رسد .

در این صورت باید مامورین پذیرش بیماران ، آموزش لازم را براي انجام این کار دیده باشند و بتوانند در خصوص عمل مورد نظر توضیحات کلی را در اختیار بیمار قرار دهند . محتواي این رضایتنامه به شرح ذیل است:

اینجانب……………………………… بیمار/ولی بیمار ساکن ………………………………….اجازه می دهم پزشک یاپزشکان بیمارستان …………………………….. هر نوع معالجه و در صورت لزوم عمل جراحی ، بیهوشی و یا انتقال خون که صلاح بدانند در مورد اینجانب /بیمار اینجانب به مورد اجرا گذارند و بدینوسیله برائت پزشک یاپزشکان این بیمارستان را از کلیه اقدامات فوق که در مورد ………………….. انجام می دهند ، اعلام می دارم.

( امضاي بیمار………………………… ………………………………..شاهد( 1

( امضاي قیم بیمار ……………………………………. …………………………………شاهد( 2

-2 رضایت نامه ترخیص با میل شخصی

همانطوري که می دانیم بیمار در انتخاب پزشک، بیمارستان و خاتمه دادن به درمان خود در زمان بستري ، در صورتیکه ترخیص او مضر به حال افراد و سلامت جامعه نباشد ، مختار است .بنابراین بیمار بستري در هر زمان و مرحله از فرایند درمانش به هر دلیلی ، درصورت تقبل کتبی مسایل و مشکلات ناشی از ترخیص با میل شخصی می تواند از پزشک معالج و کادر پرستاري خودش درخواست ترخیص موقت و یا دایم نماید و پس از تسویه حساب و پرداخت وجوه خدمات ارائه شده ، از بیمارستان مرخص گردد.

در زمان چنین درخواستی از طرف بیمار معمولاً پزشک معالج و پرستار مربوطه خطرات ناشی از این تقاضا را به آگاهی بیمار می رسانند و درصورتی که بیمار متقاعد نشد و بر اجراي درخواست خود اصرار ورزید ، با ثبت توصیه ها در برگ دستورات پزشک و حتی گزارش پرستاري و با اخذ رضایت نامه کتبی از بیمار تمهیدات لازم براي ترخیص وي انجام می گیرد و در این صورت مسئولیتی متوجه پزشک معالج و کادر پرستاري بخش مربوطه نخواهد بود.

همانطوري که ملاحظه می شود ، این رضایت نامه به تناسب نیاز و براساس درخواست و میل بیمار در داخل بخش درمانی و توسط کادر درمانی تنظیم و اخذ می گرد و لازم است که در خصوص رضایت نامه گرفتن و رعایت شرایط تنظیم این سند رسمی ، کادر پرستاري نیز اموزش لازم را دیده باشند. متن این رضایتنامه به شرح ذیل تنظیم گردیده است:

اینجانب………………… با میل شخصی خود و برخلاف صلاحدید و توصیه پزشکان مسئول بیمارستان…………………..این مرکز را ترك می نمایم و اعلام می دارم که هیچ یک از مسئولین این بیمارستان را مسئول عواقب و خطراتی که از این عمل ناشی می شود ، نمی دانم.

امضاي بیمار…………………………

امضاي یکی از بستگان درجه اول بیمار(در صورتی که بیمار قادر به امضاء نباشد)…………………………….

تاریخ…………………………………..

-3 اجازه قطع عضو

زمانی که پزشک معالج بیمار در تداوم درمان ، تصمیم به قطع یکی از اعضاي بدن او را می گیرد ، این اجازه نامه تنظیم و اخذ می گردد . بنابراین این رضایتنامه در داخل بخش و توسط کادر پرستاري اخذ خواهد شد . در خصوص متقاعد کردن بیمار و تفهیم شرایط و دلیل قطع عضو ، پزشک معالج موظف است که توضیحات کافی براي بیمار ارائه نماید .

اینجانب …………………….. بیمار/ولی بیمار ساکن …………………………اجازه می دهم پزشک یا پزشکان این بیمارستان(نام عضو ) ……………………….اینجانب /بیمار اینجانب را از ناحیه ………………………..قطع نمایند و بدینوسیله برائت پزشک یا پزشکان این بیمارستان را ازاقدام فوق که در مورد……………………………… انجام می دهند ، اعلام می دارم.

( امضابیمار……………………………… ………………………………..شاهد( 1

( تاریخ………………………………… …………………………………شاهد( 2

-4 اجازه نامه استفاده از اطلاعات پرونده بیمار

این اجازه نامه باید از کلیه بیماران و در زمان پذیرش اخذ گردد ، زیرا احتمال دسترسی به اطلاعات پرونده ، خصوصاً در بیمارستانهاي آموزشی براي اطلاع رسانی در جهت تحقق قابلیتهاي مدارك پزشکی از قبیل آموزش، تحقیقات پزشکی و مسایل حقوقی و… بسیار زیاد و وسیع است. کارکنان واحد پذیرش براي سلب مسئولیت از سایر همکاران خود در سایرواحدها و بخشهاي درمانی و اطلاع رسانی ، همزمان با پذیرش هر بیمار نسبت به اخذ این رضایت نامه به طور عادي اقدام می نمایند . لازم به توضیح است ، که این رضایتنامه مجوزي براي واگذاري اطلاعات به افراد غیر مسئول نبوده و کماکان بحث محرمانه بودن اطلاعات بیمار و جلوگیري از افشاي آن به افراد غیر مسئول ، جزوء وظایف کارکنان بخش مدارك پزشکی خواهد بود و به قوت خود باقی است.

اینجانب ……………………………… رضایت خود را در مورد استفاده از اطلاعات کلینیکی ثبت شده در پرونده پزشکی خود /بیمار خود در امور پزشکی خود/بیمار خود در امور آموزشی ، تحقیقاتی ، درمانی و حقوقی توسط بیمارستان ………………………………..اعلام می دارم.

( امضاي بیمار/ولی بیمار………………………… ………………………………..شاهد( 1

( تاریخ ……………………………………. …………………………………شاهد( 2

-5 اجازه نامه عمل و برائت ذمه پزشک معالج

تا اوایل دهه 1360 هجري شمسی ، براي درمان و انجام عمل جراحی روي بیماران از رضایت نامه معالجه و عمل جراحی که شرح آن در بالا گذشت ، استفاده می گردید . اما با توجه به تصویب قانون دیات در سال 1361 که مسئولیت بیشتري از این بابت متوجه پزشکان جراح گردید ، این پزشکان براي رعایت مفاد قانونی و سلب مسئولیت از خود در قبال بیمارانی که

عمداً در ارائه خدمات آنها قصوري انجام نداده اند ، اقدام به تنظیم رضایتنامه اي به شرح ذیل نمودند . این رضایت نامه توسط پرستار بیمار قبل از انتقال به اطاق عمل اخذ می شود وروي پرونده قرار می گیرد محتواي این رضایتنامه به شرح ذیل است..